Ergen danışmanlığı

Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe uzanan, hem genç hem de aile için heyecan verici ama zorlayıcı bir dönemdir. Beden değişir, duygular yoğunlaşır, arkadaşlar ailenin önüne geçer, "Ben kimim?" sorusu her şeyin merkezine yerleşir. Bu dönemde gençler bazen kendilerini kimsenin anlamadığını düşünür; aileler ise bir zamanlar her şeyini anlatan çocuklarının kapalı kapılar ardına çekilmesine şaşırır. Ergen danışmanlığı, gencin kendini yargılanmadan ifade edebileceği, düşüncelerini ve duygularını keşfedebileceği güvenli bir alan sunar.

Gençler neden danışmanlığa başvurur?

Ergenlerin danışmanlık sürecine geliş nedenleri çok çeşitlidir. Bazen aile bir değişiklik fark eder, bazen öğretmen yönlendirir, bazen de genç kendisi destek almak ister. Sık karşılaşılan konular şunlardır:

• Arkadaşlık ilişkilerinde yaşanan kırgınlıklar, dışlanma, akran baskısı
• Aileyle sık yaşanan tartışmalar ve iletişim kopukluğu
• Ders motivasyonunda düşüş, okuldan uzaklaşma
• Yoğun kaygı, mutsuzluk ve duygusal dalgalanmalar
• Beden imajı ve görünüşle ilgili kaygılar
• Sosyal medya kullanımı ve dijital dünyada yaşanan olumsuz deneyimler
• İlk romantik ilişkiler ve ayrılıklar
• Gelecek, meslek seçimi ve sınavlarla ilgili belirsizlik
• Kimlik ve değerler üzerine sorular

Ergenle çalışmanın farkı

Ergenlerle yapılan görüşmeler, küçük çocuklarla yapılan görüşmelerden belirgin biçimde farklıdır. Ergen, kendisiyle bir yetişkin gibi konuşulmasını, fikirlerinin ciddiye alınmasını ister. Öğüt veren, yargılayan ya da ailenin sözcüsü gibi davranan bir yetişkine karşı hızla kapanabilir. Bu nedenle ergen danışmanlığında ilk hedef, gencin kendini güvende ve saygı görmüş hissedeceği bir ilişki kurmaktır.

Gencin gündemiyle başlamak

Görüşmeler çoğu zaman ailenin değil gencin gündemiyle başlar. Ailenin endişesi ders başarısı olabilir; ancak gencin kafasını meşgul eden konu bir arkadaşlık kırgınlığı olabilir. Gencin önemsediği konudan başlamak, güven ilişkisinin kurulmasını kolaylaştırır.

Gizlilik

Gencin söyledikleri odada kalır. Anne babaya yalnızca genel gidişat ve gencin onay verdiği başlıklar aktarılır; canını ya da bir başkasının canını tehlikeye atan bir durum ise istisnadır ve aileyle paylaşılır. Bu sınır ilk görüşmede gence açıkça anlatılır.

Görüşmelerde hangi yöntemler kullanılır?

Ergenlerle çalışırken konuşmanın yanı sıra farklı yöntemlerden de yararlanılır. Duygu günlükleri, düşünce kayıtları, rol çalışmaları, yaratıcı yazı ve görsel çalışmalar gencin kendini ifade etmesini kolaylaştırır. Düşünce ve davranış odaklı çalışmalar, gencin kendini aşağı çeken iç konuşmalarını yakalamasına ve olaylara daha yumuşak bir yerden bakmasına yardım eder. Problem çözme ve iletişim becerileri üzerine yapılan çalışmalar ise gencin günlük hayatta karşılaştığı zorluklarla baş etmesini destekler.

Ailenin süreçteki yeri

Ergen danışmanlığı bireysel görüşmelere dayanır; ancak aile sürecin dışında değildir. Belirli aralıklarla ebeveynlerle ayrı görüşmeler yapılabilir. Bu görüşmelerde gencin gizliliğine saygı gösterilerek ailenin gence nasıl yaklaşabileceği konuşulur. Gerektiğinde gencin onayıyla ortak aile görüşmeleri de planlanabilir.

Ebeveynlerin bu dönemde en çok zorlandığı konu, kontrol ile özgürlük arasındaki dengeyi kurmaktır. Gencin bağımsızlık ihtiyacına saygı gösterirken güvenliğini sağlamak, kurallar koyarken iletişimi korumak ve tartışmalarda ilişkiyi zedelememek, birlikte üzerinde çalışılan konulardır.

Ne zaman daha fazla destek gerekir?

Bazı durumlar psikolojik destekle birlikte bir çocuk ve ergen psikiyatristinin değerlendirmesini de gerektirebilir:

1. Haftalardır geçmeyen ve okula, arkadaşlara, aileye yansıyan bir keyifsizlik ya da hiçbir şey yapmak istememe
2. Uyku ve iştahta belirgin değişiklikler
3. Kendine zarar verme davranışları ya da ölüm üzerine konuşmalar
4. Madde kullanımı
5. Gerçeklikle bağlantıyı zorlayan düşünceler

Bu durumlarda aile bir psikiyatriste yönlendirilir ve gerekirse iki uzman birlikte çalışır. Canı tehlikede olan bir genç için randevu beklenmez, 112'ye ulaşılır.

Ergenin danışmanlığa gelmeyi reddetmesi

Bazı gençler danışmanlık önerisine sert bir dirençle karşılık verebilir. Bu durumda gence yalnızca bir deneme görüşmesi önermek, görüşmenin bir ceza olmadığını açıkça anlatmak ve kararın bir kısmını ona bırakmak işe yarayabilir. Gencin direnci sürüyorsa ilk görüşmeler yalnızca ebeveynlerle yapılabilir; bu görüşmelerde gence nasıl yaklaşılabileceği birlikte planlanır.

Dijital dünya ve ergenler

Bugünün gençleri arkadaşlıklarının, ilgilerinin ve hatta kimliklerinin önemli bir kısmını dijital ortamda yaşıyor. Başkalarının seçilmiş anlarıyla kendini kıyaslamak, değerini beğeni sayısına bağlamak, çevrim içi alaya maruz kalmak ve yatakta ekranla geçen uzun geceler, birçok gencin danışmanlık sürecinde gündeme getirdiği konulardır. Görüşmelerde dijital dünyayı yasaklamak yerine gencin bu dünyayla daha sağlıklı bir ilişki kurmasına yardımcı olunur. Gencin kendi kullanım alışkanlıklarını fark etmesi ve kendi sınırlarını belirlemesi, dışarıdan konan yasaklardan çok daha kalıcı sonuçlar verir.

Aileler için kısa öneriler

Gençle iletişimi güçlü tutmanın en etkili yollarından biri, konuşmayı yüz yüze bir sorgu oturumuna dönüştürmemektir. Arabada yolculuk sırasında, birlikte yemek hazırlarken ya da yürüyüş yaparken yapılan sohbetler çoğu zaman daha rahat akar. Gencin anlattıklarını hemen eleştirmek ya da çözüm sunmak yerine önce dinlemek, onun yeniden konuşmak istemesini sağlar.

Gencin özel alanına saygı göstermek de güven ilişkisinin bir parçasıdır. Telefonunu habersiz incelemek ya da günlüğünü okumak, kısa vadede bilgi sağlasa da uzun vadede iletişimi koparır. Güvenlik kaygısı varsa bunu gençle açıkça konuşmak ve gerekirse bir uzmandan destek almak daha sağlıklıdır.